Tebax-îlon 2021 Abonetî Piştgirî  fransî | îngilîzî | almanî | edîsyonên dîn

rojnamegerîya rastîn, ramana azad
—zanyarîyên bêlayan, analîzên rexneyî

LMd-kurdî li Berlînê civînek li ser rewşa kurdên Sûrîyeyê lidarxist!

Di 11yê kanûna paşîn de li parlamentoya eyaleta Berlînê rewşa Sûrîyeyê û pozîsyona kurdan hate guftûgokirin. Di civîna ku bi organîsazyona rojnameya Le Monde diplomatique kurdî û Beşa Lêkolînên Mustafa Barzanî ya Unîversîteya Erfurtê hatî amadekirin de, sîyasetvanên kurd û alman di derbarê siberoja Sûrîyîa hirtûrîyeyanûêongyî. Di civîna ku di bin navê ” Di şoreşa Sûrîyeyê de faktora kurdan ” pêkhatî û girseyek guhdar bêşdarbûyî de axaftvanan balandin ser hewcedarîya yekîtîya kurdên Sûrîyeyêi êteyêgiri ênava.

Di civîna navborî de, wek axaftvan ji Beşê Lêkolînên Kurdî yên Mustafa-Barzanî ya Unîversîteya Erfurtê Prof. Ferhad Îbrahîm, Berdevkê PYDyê yê Ewropa Hassan Mohamed Alî, ji weşîasên Le Mondeist ê, Le Mondeist î, Leçy weşist Dr. Guido Steinberg cîh girtin.

Di civînê de li ser pirs û mijarên wek; ” Gelo ev pêsveçûnên li rojava ji bo kurdan û hemû herêmê tên çi wateyê? Kurdên Sûrîyeyê çi dixwazin? Di vê gerambolê de li ku derê disekinin û xwedîyê kîjan perspektîvan e? sekinandin’den nefret ediyorum.

Civîna ku bi awayê nîqaşa podyûmê lidarketî, ji alîyê Serokê UNA- KURD  , (Civaka Kurdî bo Neteweyên Yekgirtî) û Endamê Berê yê Parlamentoya Berlînê  Giyasettin Sayan  ve hate birêvebirin. Sayan, di destpêka axaftina xwe de li ser navê organîzatorên civînê, li Parîsê qetilkirina 3 siyasetmedarên jin ên kurd; Sakîne Cansiz, Fîdan Doğan û Leyla Şaylemezê xemgînîyên xwe anî ziman, bûyer bi tundî şermezar kir û da xuyakirin ku, ev êrişa hovane nayê qebûlkirin û divê berpirsê vê qetlîamê bêne eşkerekirin. Sayan, bi berdewamî da zanîn ku, li Sûrîyeyê di serhildanên ku ji bo azadî û demokrasîyê lidarketin de heta niha bi hezaran hemwelatî hatine kuştin û kurdên rojava li hember rejîma beasanîixeka gîşî nuşîma beasanî. Sayan, da zanîn ku, rojavayê Kurdistanê wek tevahîya Sûrîyeyê di nav guhertineka dîrokî de ye û ev guherandin dikare rê li via veke ku li hemû Asyaya Nêzîk guhertinên din çêbibin. Sayan, axaftina xwe weha domand: ” Xwuyaye dê rewşa rojavayê Kurdistanê wek berê nemîne û kurd ne tenê îro, berê jî di bin zextan de dijîyan. Kurdên rojava, di roja îroyîn de hewl didin ku xwe bi xwe birêvebibin,

Di berdewamîya nîqaşê de berdevkê PYDyê  Hassan Mohamed Alî bal kişand ser wateya rewşa nû ya li rojavayê Kurdistanê û di axaftina xwe de dîyar kir ku, îro li Sûrîyeyê kaosek heye, lê li hember vê yekê herêmên kurdan in. Alî, di berdewamî de axaft ên di derbarê Sûrîyeyê de hene. Li Sûrîyeyê ji bilî ereb û kurdan, xrîstyan, suryanî, cihû û gelek mezheb û kêmnetewe hene. Tê xwestin ku li Sûrîyeyê kaosa heyî berdewam be. Kürt, bi herkesin re di nava danûstandinê de. Bi mixalefata ereban re jî. Ji bo mafê kurdan projeyeke özellikle bir ereban nîne. Kurdan di vê pêvajoyê de dîtin ku rewşa wan li hakkında çavan nayê girtin. Bi awayeke de facto kurdan hin herêm girtin bin destê xwe. Ev yek ji bo rayagiştî ya navnetewî û artêşa azad bû rewşeke nû. Lazim e ku yekîtîyeke kurdan çêbibe. Ji ber vê sedemê em li Hêwlêrê bi pêşnîyazên birêz Mesûd Barzanî hatin cem hev û me Encumena Netewî ya Kurdî çêkir. Me di nava xwe de wezîfe parve kirin. Ben Desteya Bilind ava kir. Tirkîyê li dij vê yekê êriş pêk anîn. Tirkîye dixwaze yekîtîya bana xira bisiklet. Hin kurdan baş û hin kurdên din jî xirab nîşan dide. Divê kurd neyên van lîstikan. Tirkîye bi êriş û polîtîkayên xwe dixwaze kurdan koçber bisiklet. Lê li hember van lîstikan jî kurdan berxwedaneke mezin nîşan dan. Niha jî hewl didin ku kurdan birçî bihêlin û dor li wan teng bikin. Çawa ku li ser Sûrîyeyê Şerê Sêyemîn yê Cîhanê bê meşandin wisa ye. Gelek dewlet dixwazin mudaxîl bibin. Bila Sûrîye ne dewleta ereban be, ne ya kurdan be. Dewletek Demokratie olun. Ji ber vê yekê, ben Plana Kofî Annan pejirand. ” Tirkîyê li dij vê yekê êriş pêk anîn. Tirkîye dixwaze yekîtîya bana xira bisiklet. Hin kurdan baş û hin kurdên din jî xirab nîşan dide. Divê kurd neyên van lîstikan. Tirkîye bi êriş û polîtîkayên xwe dixwaze kurdan koçber bisiklet. Lê li hember van lîstikan jî kurdan berxwedaneke mezin nîşan dan. Niha jî hewl didin ku kurdan birçî bihêlin û dor li wan teng bikin. Çawa ku li ser Sûrîyeyê Şerê Sêyemîn yê Cîhanê bê meşandin wisa ye. Gelek dewlet dixwazin mudaxîl bibin. Bila Sûrîye ne dewleta ereban be, ne ya kurdan be. Dewletek Demokratie olun. Ji ber vê yekê, ben Plana Kofî Annan pejirand. ” Tirkîyê li dij vê yekê êriş pêk anîn. Tirkîye dixwaze yekîtîya bana xira bisiklet. Hin kurdan baş û hin kurdên din jî xirab nîşan dide. Divê kurd neyên van lîstikan. Tirkîye bi êriş û polîtîkayên xwe dixwaze kurdan koçber bisiklet. Lê li hember van lîstikan jî kurdan berxwedaneke mezin nîşan dan. Niha jî hewl didin ku kurdan birçî bihêlin û dor li wan teng bikin. Çawa ku li ser Sûrîyeyê Şerê Sêyemîn yê Cîhanê bê meşandin wisa ye. Gelek dewlet dixwazin mudaxîl bibin. Bila Sûrîye ne dewleta ereban be, ne ya kurdan be. Dewletek Demokratie olun. Ji ber vê yekê, ben Plana Kofî Annan pejirand. ” Lê li hember van lîstikan jî kurdan berxwedaneke mezin nîşan dan. Niha jî hewl didin ku kurdan birçî bihêlin û dor li wan teng bikin. Çawa ku li ser Sûrîyeyê Şerê Sêyemîn yê Cîhanê bê meşandin wisa ye. Gelek dewlet dixwazin mudaxîl bibin. Bila Sûrîye ne dewleta ereban be, ne ya kurdan be. Dewletek Demokratie olun. Ji ber vê yekê, ben Plana Kofî Annan pejirand. ” Lê li hember van lîstikan jî kurdan berxwedaneke mezin nîşan dan. Niha jî hewl didin ku kurdan birçî bihêlin û dor li wan teng bikin. Çawa ku li ser Sûrîyeyê Şerê Sêyemîn yê Cîhanê bê meşandin wisa ye. Gelek dewlet dixwazin mudaxîl bibin. Bila Sûrîye ne dewleta ereban be, ne ya kurdan be. Dewletek Demokratie olun. Ji ber vê yekê, ben Plana Kofî Annan pejirand. ”

Ji axaftvanan parêzer Riza Dînç jî diyar kir ku, êdî meriv nikare qala Sûrîyeyeka merkezî bike û polîtîkaya Tirkîyeyê ya li hember rojavayê Kurdistanê bi pirsa kurd a bakurê welêt ve girêdayî ye. Dînç, da zanîn ku, li gor ramana wî niha Tirkîye ji bo encamên vê şoreşê ne xwedî ajandayeke eşkere ye, di vî warî de planeke konkret yê Tirkîyeyê nîne  û nizane ka dê li hember van pêşveçûnan çawa tevbigere. Dînç, bi berdewamî got kutişteke dîyar heye, ew jî Tirkîye naxwaze li vê derê kurd derfetekê bidestbixin û naxwaze kurd statuyeke weke otonomîyê bidestbixin ku dûre dewletek bikaribe jê derkeve. Dînç, li axaftina xwe weha berdewam kir: ‘‘Tirkîye, dixwaze xwe ji şerê ku li Sûrîyeyê diqewime biparêze û zêdetir penaberan jî êdî naxwaze. Lê ji alîyekî ve jî, Tirkîye li dij Esad piştgirîyê dide serhildêran. Berîya 20 salan dema li Başûrê Kurdistanê guhertin çêbûn û derfet derkete meydanê ku dê kurd hin mafan bidestbixin, wê demê jî Tirkîyeyê xetên xwe yên sor destnîşan kirin û îro jî li dij rewşa rojavayê Kurdistanê dixwazin heman tiştî bikin. Dewleta tirk li ku derê valahîyekê bibîne dixwaze mudaxale bike. Tirkîye jî dizane ku ew dê nikaribe pirsgirêka kurd hîn demeke dirêj hilgire, lê nizane ka dê çi bike. Bi ya min, kurd jî îro têgihîştin e ku ew dê êdî nikaribin bi sîstema Esad re berdewam bikin. Kurdên Sûrîyeyê dibe ku nikaribin yekser dewletekê ava bikin. Lê heger meriv herêmekê kontrol bike, wê demê hewcedarî bi vesazîbûneke ewlekarî, tenduristî û perwerdahîyê heye…‘‘

Prof. Ferhad Îbrahîm jî di axaftina xwe de diyar kir ku, di meseleya rojavayê Kurdistanê de pirsgirêka bingehîn a tevgera kurd ewe ku mixabin ne xwedî stratejîyekî hevpar e û divê kurd polîtîkayeke aqilane bimeşînin. Îbrahîm, bal kişand ser perçebûna partî û rêxistinên kurd yên Sûrîyeyê û got, li alîyekî partîyek heye û li alîyê din 16 partî û rêxistinên din hene. Di berdewamîya axatina xwe de Îbrahîm da zanîn ku, hedefên kurdan ên siberojê ne zelal in û divê hemû hêzên kurd ên rojava rêyeke hevpar bibînin. Îbrahîm dîyar kir ku, divê kurdên rojava hêzên herêmî û berjewendîyên wan jî bigrin ber çavan; bi awayek aştîyane û bi hevre tevbigerin. Îbrahîm bi berdewamî dîyar kir ku,ji bo çareserîyeke polîtîk divê dîyalogên aştîyane bên meşandin.

Ji Weqfa Zanyarî û Polîtîk ya Berlînê  Dr. Guido Steinberg  ku pisporê Rojhilatê Navîn e, di axaftina xwe de piştgirî da nêrînên Prof. Ferhad Îbrahîm û dîyar kir ku divê kurd li Sûrîyeyê yekser dewletbûnê nexwazin, lewre rewêş ne 2003. Steinberg, da zanîn ku, kurdên Îraqê li gel Amerîkayê û li hember Tirkîyeyê polîtîkayeke baş meşandine. Steinberg, di vê çarçoveyê de dîyar kir ku, destekvanên mezin yên kurdên Sûrîyeyê nîn in û di asoyên siberojê de jî naxwuyîn. Steinberg aldı, PYD niha li vê derê partîyeke serdest e, lê ji hêzên herêmê piştgirîyeke pir hindik digire.

Civîn, bi pirs û bersivan û bi bêşdarîya parvekirinên nêrînên guhdarvanan berdewam kir.

Hemû gotarên nivîskar

+ Hemû gotarên nivîskar
+ Hemû gotarên nivîskar