Sibat 2021 Abonetî Piştgirî  fransî | îngilîzî | almanî | edîsyonên dîn

rojnamegerîya rastîn, ramana azad
—zanyarîyên bêlayan, analîzên rexneyî

Bandoreke Veşartî

Ji bo demeke pir kurt anorekirina çandê wekî taybetmendiyeke Fransayê, pîrozkirina «awartebûna çandî», binxêzkirina girîngîya hunermendan di dîroka wê de klîşeyeke hevpar e ku ji alîyê siyasetvanên her hêlê ve bi coş tê pêkanîn. Lê belê ev nabe asteng li pêşîya bêrihkirina berdewam a tevneke ku karî demeke dirêj tesîra xwe berfireh bike.

Diplomasîya Çandî? Herweha dema ku Fransayê piştî têkçûyina li hemberî artêşa Prûsyayê ya di sala 1870an de, xwe di rewşa tenêkirina navnetewî de dît, ji bo telafîkirina wendahîya hêza xwe ev tişt, yanî “bandorkirina Çandî” îcad kir. Di heman çerçoveyê de, ji bo ku mêtîngehên wê zimanên wê biaxifin û girêdayî çanda wê ve bimînin, di sala 1883an de “Alliance Française” hat damezirandin. Ev sazîya ku di xwe de armanca qezenckirina diravan nahewîne, xwedîyê lijneya sereke ye, ku ev lijne ji endamên şaxên wê yên li welatên din de cih digrin pêk tê. Di sala 1902yan de “La Mission laïque” hat damezirandin ku îro li ser rûyê erdê 112 şaxên wê yên perwerdehîya fransî hene. Pênc sal şûn de, mamosteyê wêjeya îtalî ya zanîngeha Gronobleyê Jılien Luchaire Enstîtuya Fransî ya Floransayê (l’Institut français de Florence) damezirand. Sazîyên welatên din yên ku alîyê aborî ve ji dewletê alîkarî wergirtine û alîyekî ve sazîyên fermî ne weha ne: Brîtanî heya sala 1934 (British Council) Alman heya sala 1951 (l’Institut Goethe) û Îspanyol heya sala 1991 (l’Institut Cervantès) rawestîyan, belê tê dîtin ku fransîyan zû dest pê kirine.

Ev pergala navnetewî ya girêdayî wezareta karê derve ya ku binyada xwe ji cemîyetan digirt, di sala 1945an de bi avakirina Gerînendeya Têkilîyên Çandê bi awayekî vekirî hat şêwandin. Belê ev pergal, di destpêkê de, girêdayî berjewendîyên jeopolîtîk û çanda neteweyî, xwedî dîrokeke xilexwar e. Herî guhertina dawî, di sala 2010î de damezirandina “İnstitut français” (Enstîtuya Fransî) ya ku di xwe de çendan aktorên curbicur dihewîne bû. Sekreterekî giştî yê berê yê balyozxaneya fransî ya Almanyayê got: “çawa cîranên me jî pêk anîbûn, dergeyekî yekane fikrekî baş bû. Berî damezirandina Enstîtuya Fransî, fealîyeteke çandî dikaribû ji çend sazîyên dewletê yên cuda -ku ji hev haydar jî nebûn- alîkarîyê bigre.” (1) Wekî mînak, organîzatoran ji ataşeyên çandê yên balyozxaneyan, gerînendeyê navenda çandê û lijneya taybet ya muzîkê re têkilîyê çêbike û sê caran ji dewletê butçe bistîne. Belê, bi rastî jî pêkanîneke taybet hewce bû. Di salên 2000î de, zagona guhertina Alîkarîya Aborî û Revîzyona Giştî (RGPP), ya di derbarê polîtîkaya raya giştî de li ser tora dîplomatîk, taybetî li ser alîyê wî yê çandî bandoreke neyênî çêkirîye. Ger ku dewlet fonên vê pergala aborî ya ku di xwe de hem alikarîya fermî û hem jî alikarîya şexsî dihewîne kêm bike, dahatîyên wê dê zirareke mezin bibînin: sponsor hewl didin ku ji vê dahatîya ku êdî hatîye kêmkirin dev berdin. Hejmara mamosteyên li derveyê welêt kêm dibe, ev jî dibe sedem ku xwendevanên qursên fransî ji sazîyan dûr bikevin, lê belê piranîya dahatîya van navendên fransî ji van qursên zimên tên.

Xwendevanên hêja, ji bo ku hun bikaribin berdewamîya
nivîsê bixwînin ji kerema xwe bibin abone.
Bibin Abone

________

1) Ev peyv ji pirtûka ku li ser dîplomasîya çandê hatîye nivisîn  derbas dibe. Nivîskar di pirtûka xwe de nêzî sed heb roportaj hewandîye.

2) «Rapora agahdarîyê ya di derbarê navendên Fransî yên derveyê welêt a ji alîyê rêzdar Yves Dauge ve hatîye amadekirin.», Assemblée nationale, Paris, 7 sibat 2001.

3) «Ceribandina İnstitut Française dê pir neyê dirêjkirin», Le Monde û AFP, 23 çirîya paşîn 2013.

4) Bnr. Jean-Michel Djian, «dîplomasîya çandî ya fransayê ya li ser dîwarê bûzê», Le Monde diplomatique, hezîran 2004.

Hemû gotarên nivîskar

X

Passwort vergessen?

Mitglied werden!

  • Sign Up
Passwordîfreya xwe winda kir? Ji kerema xwe navê bikarhêner an navnîşana e-nameya xwe binivîsin. Hûn ê ji bo afirandina şîfreyek nû bi riya e-nameyê girêdan bistînin.